Rahim ağzı kanseri, çoğu zaman yıllar içinde gelişen ve belirti vermeyen kanser öncüsü hücre değişikliklerinden kaynaklanır. Rahim ağzı kanseri taramasının amacı, bu değişiklikleri kansere dönüşmeden önce saptamaktır. Taramada iki test kullanılır: hücrelerin incelendiği smear testi (Pap testi) ve rahim ağzı kanserine yol açabilen HPV tiplerini arayan HPV testi. İki test de aynı muayenede, rahim ağzından alınan örnekle yapılabilir.
Smear testi ile HPV testi arasındaki fark
- Smear testi (sitoloji): Rahim ağzı hücrelerinde değişiklik olup olmadığını gösterir. Örnek, cama yayılarak (konvansiyonel yöntem) ya da özel bir sıvı içinde (sıvı bazlı sitoloji) laboratuvara gönderilir.
- HPV testi: Kanser öncüsü değişikliklere ve rahim ağzı kanserine yol açabilen yüksek riskli HPV tiplerinin bulunup bulunmadığını gösterir. Hücrelerde değişiklik olup olmadığını tek başına göstermez.
HPV testi pozitif çıktığında, aynı örnekten bakılan smear sonucu izlenecek yolun belirlenmesinde kullanılır. HPV ve HPV sonucuna göre izlenecek yol, HPV Tanı ve Takibi sayfasında anlatılır.
Türkiye’deki tarama programı
Sağlık Bakanlığı’nın tarama programında rahim ağzı kanseri taraması, 30-65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir HPV testiyle yapılır. HPV testi pozitif çıkarsa HPV’nin tipine ve smear sonucuna göre kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirme ya da bir yıl sonra test tekrarı planlanır. Tarama aile sağlığı merkezlerinde ve KETEM’lerde (Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri) ücretsizdir. Bu yaş aralığının dışında taramanın gerekip gerekmediği; önceki sonuçlara ve sağlık geçmişine göre değerlendirilir. Uluslararası yönergelerde, HIV ile yaşayanlar gibi bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde taramanın daha erken yaşta başlatılması ve daha sık yapılması önerilir.
Test nasıl yapılır?
Jinekolojik masada vajinaya spekulum adı verilen bir alet yerleştirilir ve rahim ağzı görülür. Yumuşak bir fırçayla rahim ağzından hücre örneği alınır. Örnek alma birkaç dakika sürer. Test sırasında bastırma ya da rahatsızlık hissi olabilir; bazı kişiler ağrı hissedebilir. İşlem istendiği anda durdurulabilir. Testten sonra birkaç saat hafif lekelenme görülebilir.
Testten önce
Mümkünse adet döneminin dışında bir gün seçilmesi önerilir. Testten önceki iki gün cinsel ilişkiden, vajinal ilaç ya da kremlerden ve vajinal duştan kaçınılması önerilir.
Sonuçlar
Smear sonuçları çoğunlukla Bethesda sistemi adı verilen ortak bir terminolojiyle raporlanır. Raporda sık geçen ifadeler şunlardır:
- Normal (NILM): Kanser öncüsü bir değişiklik saptanmamıştır.
- ASC-US: Bazı hücreler tam olarak normal görünmemektedir ve değişikliğin önemi belirsizdir. En sık görülen anormal sonuçtur.
- LSIL: Düşük dereceli hücre değişikliğidir; çoğunlukla HPV’ye bağlıdır.
- ASC-H ve HSIL: Yüksek dereceli bir değişiklik olasılığını ya da varlığını gösterir; ileri değerlendirme gerekir.
- AGC: Rahim ağzındaki ya da rahim içindeki salgı bezi (glandüler) hücrelerinde değişiklik olduğunu gösterir; ileri değerlendirme gerekir.
Örnek inceleme için yeterli değilse sonuç yetersiz olarak bildirilir ve test tekrarlanır. Anormal bir sonuç kanser olduğu anlamına gelmez; anormal sonucu olanların çoğunda kanser bulunmaz. İzlenecek yol sonucun türüne, HPV sonucuna, yaşa ve önceki test sonuçlarına göre belirlenir; gerekli durumlarda kolposkopi yapılır.
Sınırlılıklar ve olası riskler
Hiçbir tarama testi her değişikliği saptayamaz. Smear testi bazı değişiklikleri gözden kaçırabilir ya da önemsiz bir değişikliği anormal olarak gösterebilir; bu nedenle tarama belirli aralıklarla tekrarlanır. Anormal sonuçlar ek tetkiklere ve kaygıya yol açabilir. Testin kendisine bağlı olası yan etkiler hafif lekelenme ve kısa süreli rahatsızlıktır.
Tarama, şikâyeti olmayan kişiler içindir. Adet arası ya da ilişki sonrası kanama, menopozdan sonra kanama ve olağan dışı akıntı gibi şikâyetler, tarama zamanı beklenmeden muayeneyle değerlendirilir.