HPV (insan papilloma virüsü), cinsel temasla ve genital bölgedeki deri teması yoluyla bulaşan, çok yaygın bir virüstür. Cinsel olarak aktif kişilerin çoğu yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. Enfeksiyon çoğunlukla belirti vermez ve büyük kısmı iki yıl içinde bağışıklık sistemi tarafından temizlenir.
HPV’nin çok sayıda tipi vardır. Düşük riskli tipler genital siğillere yol açabilir. Yüksek riskli bir tiple enfeksiyon uzun süre devam ederse rahim ağzında kanser öncüsü değişiklikler gelişebilir; bu değişiklikler tedavi edilmezse yıllar içinde kansere ilerleyebilir. Rahim ağzı kanserlerinin hemen hepsi yüksek riskli HPV tipleriyle ilişkilidir.
HPV testi neyi gösterir?
HPV testi, rahim ağzından alınan örnekte yüksek riskli HPV tiplerinin bulunup bulunmadığını gösterir. Bazı testler, kanser riski en yüksek olan HPV 16 ve HPV 18 gibi tiplerin hangisinin bulunduğunu da belirler (genotipleme). Örnek, smear testiyle aynı şekilde alınır; işlemin nasıl yapıldığı Smear Testi sayfasında anlatılır.
Pozitif bir HPV testi kanser olduğu anlamına gelmez; yalnızca yüksek riskli bir HPV tipinin bulunduğunu gösterir. Testin pozitif çıkması, enfeksiyonun ne zaman ve kimden bulaştığını da göstermez.
Kimlere yapılır?
Sağlık Bakanlığı’nın tarama programında 30-65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir HPV testi yapılır. 30 yaşından önce HPV enfeksiyonu daha sık görülür ve çoğu kendiliğinden geçer. Erkeklerde HPV taraması için önerilen bir test yoktur.
Pozitif sonuçta izlenecek yol
Ulusal programda izlenecek yol, saptanan HPV tipine ve aynı örnekten bakılan smear sonucuna göre belirlenir:
- HPV 16 ya da 18 pozitif: Kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirilir.
- Diğer yüksek riskli tipler pozitif, smear sonucu anormal: Kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirilir.
- Diğer yüksek riskli tipler pozitif, smear sonucu normal: Test bir yıl sonra tekrarlanır. HPV yeniden pozitif çıkarsa uzmana yönlendirilir; negatif çıkarsa beş yılda bir yapılan taramaya dönülür.
Uzman değerlendirmesinde genellikle kolposkopi yapılır; kolposkopinin nasıl yapıldığı ve sonrasında izlenecek yol Kolposkopi sayfasında anlatılır. Uluslararası yönergelerde de karar yalnız son teste göre değil; önceki test sonuçları, geçirilmiş tedaviler ve yaşla birlikte verilir. Bu nedenle önceki tarama sonuçlarının değerlendirmeye getirilmesi yararlıdır.
HPV’nin tedavisi var mı?
HPV enfeksiyonunun kendisini ortadan kaldıran bir ilaç yoktur; tedavi edilen, virüsün yol açtığı hücre değişiklikleri ve genital siğillerdir. Enfeksiyonların çoğu kendiliğinden temizlendiği için, testi pozitif olup hücre değişikliği bulunmayan kişiler düzenli kontrollerle izlenir. Sigara kullanımı, HPV’ye bağlı değişikliklerin kansere ilerleme riskini artıran etkenler arasındadır; sigaranın bırakılması önerilir.
HPV aşısı
HPV aşısı, aşının kapsadığı HPV tipleriyle enfeksiyonu önlemeye yöneliktir. En yüksek koruma, HPV ile karşılaşmadan, yani cinsel yaşam başlamadan önce yapıldığında elde edilir; Dünya Sağlık Örgütü 9-14 yaş arasındaki kız çocuklarının aşılanmasını öncelikli görür. Daha ileri yaşlarda aşının yararı kişinin yaşına ve durumuna göre değerlendirilir. Aşı, var olan bir enfeksiyonu ya da hücre değişikliğini tedavi etmez ve tüm yüksek riskli HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz. Bu nedenle aşı olan kişiler de taramaya devam eder.
Prezervatif HPV bulaşma olasılığını azaltır; ancak örtmediği deri bölgelerinden bulaşma olabileceği için tam koruma sağlamaz.
Sınırlılıklar
HPV testi, rahim ağzındaki hücre değişikliklerini değil virüsün varlığını gösterir. Pozitif sonuçların çoğu kendiliğinden geçecek enfeksiyonlara aittir; bu durum ek tetkiklere ve kaygıya yol açabilir. Negatif bir test, ileride yeni bir enfeksiyon olmayacağı anlamına gelmez. Hiçbir tarama testi her değişikliği saptayamaz; şikâyet varsa test sonucundan bağımsız olarak muayene gerekir.