Kegel egzersizleri nasıl yapılır?

İdrarı tutmak için kullanılan kaslar sıkılır, birkaç saniye tutulur ve aynı süre gevşetilir. Bu sırada karın, kalça ve uyluk kasları sıkılmaz, nefes tutulmaz. Programın günde üç kez en az sekizer kasılmadan oluşması önerilir. Kasların doğru çalıştırılıp çalıştırılmadığı muayenede kontrol edilebilir; programın uzman gözetiminde en az üç ay sürdürülmesi önerilir.

Sıkışma tipi idrar kaçırmada ameliyat yapılır mı?

Orta üretral askı ve kolposüspansiyon gibi ameliyatlar stres tipi idrar kaçırmaya yöneliktir; sıkışma tipi idrar kaçırmayı tedavi etmek için yapılmaz. Sıkışma tipinde mesane eğitimi, ilaçlar ve gerekirse botulinum toksini enjeksiyonu ya da sinir uyarımı gibi yöntemler değerlendirilir. Karma tipte stres belirtileri ağır basıyorsa, ameliyattan önce cerrahi dışı tedavilerin ve aşırı aktif mesane ilaçlarının yararı konuşulur.

İdrar kaçırma ameliyatında örgü (mesh) kullanılması zorunlu mu?

Hayır. Kolposüspansiyon ve kendi dokusundan hazırlanan askı, örgü kullanılmayan cerrahi seçeneklerdir. Orta üretral askı ise sentetik örgüden yapılır ve kalıcı bir implanttır. Yöntemlerin yarar ve riskleri, anestezi türü ve iyileşme süreleri ameliyattan önce karşılaştırmalı olarak konuşulur. Örgü kullanılırsa ürünün adı ve üreticisi gibi bilgilerin yazılı olarak verilmesi önerilir.

Hangi belirtiler beklemeden değerlendirilmelidir?

İdrarda kan görülmesi, idrar yapamama ve idrarda yanmayla birlikte ateş beklemeden değerlendirilmelidir. Ameliyattan sonra şiddetli karın ağrısı, yoğun kanama, ateş ya da titreme, nefes darlığı veya göğüs ağrısı gelişmesi de acil değerlendirme gerektirir. Bel ağrısıyla birlikte iki bacakta güçsüzlük ya da uyuşma, genital bölge veya makat çevresinde his kaybı ve yeni başlayan idrar yapamama ya da idrarı tutamama, bel bölgesindeki sinirlerin sıkışmasına bağlı ciddi bir durumun belirtisi olabilir. Bu durumlarda vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna ya da acil servise başvurulmalıdır.

İdrar Kaçırma | Op. Dr. Volkan Aktemur

İdrar kaçırma, birkaç damladan mesanenin (idrar torbası) tamamen boşalmasına kadar değişebilen istem dışı idrar kaybıdır. Kadınlarda sık görülen bir sorundur. Kaçırmanın türü ve şikâyetlerin günlük yaşamı ne kadar etkilediği, tedavi seçimini belirleyen başlıca etkenlerdir.

İdrar kaçırma türleri

Stres tipi idrar kaçırma: Öksürme, hapşırma, gülme, ağır kaldırma ya da egzersiz sırasında idrar kaçmasıdır. İdrar kanalını (üretra) destekleyen dokuların ve pelvik taban kaslarının zayıflamasıyla ilişkilidir.
Sıkışma tipi idrar kaçırma: Ani ve ertelenmesi güç bir idrar yapma isteğiyle birlikte idrar kaçmasıdır. Sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma da eşlik edebilir. Bu belirtilerin bütününe aşırı aktif mesane denir; aşırı aktif mesanede idrar kaçırma her zaman görülmez.
Karma tip idrar kaçırma: Stres ve sıkışma tipi belirtilerin birlikte bulunmasıdır. Tedavi, ağır basan belirtiye göre planlanır.

Olası nedenler

Gebelik, vajinal doğum, menopoz ve yaş alma, pelvik taban kaslarını ve idrar kanalını destekleyen dokuları zayıflatabilir. Fazla kilo, uzun süreli kabızlık, süreğen öksürük ve sık ağır kaldırma bu yapılar üzerindeki yükü artırır. İdrar yolu enfeksiyonu, idrar söktürücü ilaçlar, kafein ve alkol de kaçırmayı başlatabilir ya da artırabilir. Diyabet, inme ve multipl skleroz gibi sinir sistemini etkileyen hastalıklar mesane kontrolünü bozabilir. İdrar yolları ile vajina arasında ameliyat, ışın tedavisi ya da doğuma bağlı gelişen anormal bir bağlantı (fistül) da sürekli idrar sızmasına yol açabilir. Mesanenin vajina ön duvarına doğru sarkması idrar yapma şikâyetlerine eşlik edebilir; bu konu Sistosel (İdrar Torbası Sarkması) sayfasında ele alınır.

Değerlendirme

Kaçırmanın hangi durumlarda, ne sıklıkta ve ne miktarda olduğu, sıvı tüketimi, kullanılan ilaçlar, doğumlar ve geçirilmiş ameliyatlar konuşulur. Değerlendirmede, olağan bir iş günü ile tatil gününü kapsayacak şekilde en az üç gün doldurulan işeme günlüğünden (mesane günlüğü) yararlanılır. Muayenede pelvik organ sarkması olup olmadığına, öksürme sırasında idrar kaçıp kaçmadığına ve pelvik taban kaslarının doğru kasılıp kasılmadığına bakılır. İdrar tahlili yapılır. İdrar yapmada güçlük ya da tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu varsa, idrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı ultrasonla ölçülür.

Ürodinami, mesanenin dolma ve boşalma sırasındaki basınçlarının ince kateterlerle ölçüldüğü bir incelemedir ve her kadında gerekmez. Öykü ve muayeneyle stres tipi olduğu açıkça belirlenen idrar kaçırmada ilk ameliyattan önce genellikle yapılmaz. Kaçırmanın türü belirsizse, sıkışma belirtileri ağır basıyorsa, idrar yapmada güçlük, ön duvar ya da üst bölme (rahim ya da vajina kubbesi) sarkması varsa veya daha önce idrar kaçırma ameliyatı geçirilmişse ameliyattan önce yapılır.

Cerrahi dışı seçenekler

Yaşam tarzı değişiklikleri: Vücut kitle indeksi 30’un üzerindeyse kilo verilmesi, kafeinin azaltılması, sıvı tüketimi çok fazla ya da çok azsa düzenlenmesi, kabızlığın önlenmesi ve sigaranın bırakılması önerilir.
Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri): Stres ve karma tip idrar kaçırmada, uzman gözetiminde en az üç ay sürdürülen düzenli bir egzersiz programı ilk basamak tedavi olarak önerilir. Fayda görülürse egzersizlere devam edilir.
Mesane eğitimi: İdrar yapma aralıklarının planlı olarak uzatılmasına dayanan ve en az altı hafta süren bir programdır. Sıkışma ve karma tip idrar kaçırmada ilk basamak tedavi olarak önerilir.
Vajinal östrojen: Menopoza bağlı vajinal kuruluk ve incelme bulunan kadınlarda, aşırı aktif mesane belirtileri için vajinaya uygulanan östrojen önerilebilir.
Destek araçları: Egzersiz gibi kaçırmanın beklendiği durumlarda vajinaya yerleştirilen destek araçları ara sıra kullanılabilir.

Aşırı aktif mesanede ilaç ve ileri tedaviler

Mesane eğitimi yeterli olmadığında, mesane kasının istemsiz kasılmalarını azaltan ilaçlar kullanılabilir; belirgin fayda için en az dört hafta beklemek gerekebilir. Bu ilaçların bir grubunda (antikolinerjikler) ağız kuruluğu ve kabızlık sık görülür. Uzun süreli kullanımda zihinsel işlevler üzerindeki etkileri kesin olarak bilinmediğinden, özellikle ileri yaştaki ve başka ilaçlar kullanan kişilerde seçim dikkatle yapılır; mesane kasını farklı bir yolla gevşeten ilaçlar da kullanılabilir. İlaçlardan yeterli fayda görülmezse, ürodinami ile değerlendirme sonrasında mesane duvarına botulinum toksini enjeksiyonu ya da mesaneyi kontrol eden sinirlerin uyarılmasına dayanan yöntemler (sakral ya da tibial sinir uyarımı) konuşulabilir. Botulinum toksini enjeksiyonundan sonra idrar yolu enfeksiyonu riski artar ve bazı kişilerde mesane tam boşalamadığı için bir süre kateterle idrar boşaltılması gerekebilir. Enjeksiyonun etkisi kalıcı değildir ve tekrarlanması gerekebilir. Tibial sinir uyarımı birkaç ay süren düzenli seanslarla yapılır. Sakral sinir uyarımında önce bir deneme uygulaması yapılır; yöntem her kişide yeterli fayda sağlamayabilir, cihazla ilgili sorunlar nedeniyle yeniden ameliyat gerekebilir ve uzun süreli takip gerekir.

Stres tipi idrar kaçırmada cerrahi seçenekler

Cerrahi dışı tedavilerden yeterli fayda görülmediğinde ve ameliyat düşünüldüğünde şu seçenekler konuşulur:

Kolposüspansiyon (Burch ameliyatı): Mesane boynunun iki yanındaki vajina dokusu kalıcı dikişlerle kasık kemiğinin arkasındaki yapılara asılır. Açık ya da laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılır.
Kendi dokusundan askı (otolog fasya askısı): Karın duvarından ya da uyluktan alınan bir bağ dokusu şeridi idrar kanalının altına yerleştirilir.
Orta üretral askı: Sentetik örgüden (mesh) yapılmış ince bir şerit, vajinadan açılan küçük bir kesiyle idrar kanalının orta bölümünün altına yerleştirilir. Şerit kasık kemiğinin arkasından (retropubik yol) ya da kasık bölgesinden (transobturator yol) geçirilir. Kalıcı bir implanttır ve gerektiğinde tamamen çıkarılması mümkün olmayabilir.
Dolgu enjeksiyonu: İdrar kanalının çevresine kalıcı bir dolgu maddesi enjekte edilir. Diğer ameliyatlar uygun olmadığında ya da kabul edilmediğinde düşünülür. Sınırlı veriler, diğer ameliyatlara göre daha az etkili olduğunu ve etkisinin zamanla azaldığını göstermektedir; tekrarlanması gerekebilir.

Yöntem; kaçırmanın şiddeti, önceki ameliyatlar, eşlik eden sarkma, genel sağlık durumu ve kişinin tercihi birlikte değerlendirilerek seçilir. Gelecekte gebelik planlanıyorsa, gebelik ameliyatın sonucunu etkileyebileceği için ameliyatın ertelenmesi genellikle önerilir.

Sentetik örgü (mesh) konusundaki düzenlemeler

Vajinal yoldan yerleştirilen sentetik örgüler birçok ülkede güvenlik açısından yeniden değerlendirilmiştir. İngiltere’de 2018’de, idrar kaçırma ve sarkma için vajinal yoldan örgü kullanılan ameliyatlar belirlenen güvenlik koşulları sağlanana kadar duraklatılmış; bu ameliyatların yalnız başka uygun seçenek bulunmadığında ve sıkı denetim altında yapılmasına izin verilmiştir. İngiltere’nin ulusal klinik kılavuzlarını hazırlayan kurum NICE’ın 2019 kılavuzu retropubik orta üretral askıyı seçenekler arasında sayar; ancak askının kalıcı olduğunun ve tamamen çıkarılamayabileceğinin önceden açıklanmasını ister. Aynı kılavuz transobturator yolun yalnız retropubik yoldan kaçınılması gereken özel durumlarda kullanılmasını önerir. ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) 2019’da satışının durdurulmasını istediği örgüler sarkmanın vajinal yoldan onarımına yönelikti; bu karar idrar kaçırma askılarını kapsamaz. Sarkma ameliyatlarında örgü kullanımı Sistosel (İdrar Torbası Sarkması) sayfasında ele alınır.

Ameliyat sonrası süreç

Orta üretral askı ameliyatından sonra çoğu zaman aynı gün ya da kısa bir hastanede kalışın ardından eve dönülür. Bir süre ıkınma, yoğun egzersiz, ağır kaldırma ve cinsel ilişkiden kaçınılır; bu süre kontrol muayenesinde belirlenir. Stres tipi idrar kaçırma ameliyatından sonraki altı ay içinde, örgü askı kullanıldıysa vajinal muayeneyi de içeren bir kontrol önerilir.

Olası riskler

İdrar kaçırma ameliyatlarında kanama, enfeksiyon, idrar yolu enfeksiyonu ve anesteziye bağlı sorunlar görülebilir. Ameliyattan sonra idrar yapmada güçlük gelişebilir; bu durumda bir süre kateter kullanılması, nadiren de dikişlerin ya da askının gevşetilmesi veya çıkarılması gerekebilir. Sıkışma şikâyetleri yeni başlayabilir ya da artabilir ve idrar kaçırma sürebilir. Askı yerleştirilirken mesane ya da idrar kanalı yaralanabilir. Orta üretral askılarda örgünün vajinada açığa çıkması, kasıkta ya da vajinada uzun süren ağrı ve cinsel ilişkide ağrı gelişebilir; bu durumlar ek tedavi ya da ameliyat gerektirebilir. Örgü kullanılanlar dahil bu ameliyatların uzun dönem yan etkilerine ilişkin veriler sınırlıdır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Her işlemin uygunluğu, kapsamı ve olası riskleri kişiye göre değişir ve hekim muayenesiyle değerlendirilir.

İdrar Kaçırma