Gebelik öncesi danışmanlık
Gebelik planlanırken genel sağlık durumu, kronik hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve önceki gebelikler gözden geçirilir. Gebelikten önce başlanması önerilen folik asit desteği, aşı durumu ve gerekli kan tetkikleri bu görüşmede konuşulur. Diyabet, tiroid hastalığı veya yüksek tansiyon gibi durumların gebelikten önce kontrol altına alınması önerilir.
Gebelikte kontroller
Kontrollerde tansiyon, kilo, idrar ve kan değerleri ile bebeğin büyümesi izlenir. Kontrollerin sıklığı gebelik haftasına ve gebeliğin seyrine göre planlanır.
Tarama testlerinin genel takvimi
- İlk aylar: Gebeliğin yeri (rahim içinde olup olmadığı) ve haftası ultrasonla değerlendirilir. Çok erken dönemde gebelik kesesi henüz görülmeyebilir; bu durumda kontrol tekrarlanır. Kan grubu, kan sayımı ve bazı enfeksiyon testleri istenir.
- 11-14. haftalar: Bebekte bazı kromozom farklılıklarına yönelik ilk üç ay taraması (ense kalınlığı ölçümü ve kan testi) yapılabilir.
- 18-22. haftalar: Bebeğin organları ayrıntılı ultrasonla incelenir. Ayrıntılı ultrason her farklılığı gösteremez.
- 24-28. haftalar: Gebelik diyabeti taraması (şeker yükleme testi) yapılır. Risk etkeni olanlarda daha erken de yapılabilir.
- Son aylar: Bebeğin büyümesi, duruşu ve amniyon sıvısı izlenir.
Kromozom tarama testleri tanı koymaz; yalnızca riskin yüksek ya da düşük olduğunu gösterir. Bu taramayı yaptırıp yaptırmamaya, bilgilendirme sonrasında kişi kendisi karar verir. Kan grubu Rh negatif olan gebelerde kan uyuşmazlığı için ek takip yapılır ve gerekli durumlarda koruyucu iğne uygulanır.
Doğum şeklinin belirlenmesi
Doğum şekli; gebeliğin seyri, bebeğin durumu ve duruşu, plasentanın yeri, önceki doğumlar ve annenin sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir. Tıbbi bir engel yoksa vajinal (normal) doğum ilk seçenek olarak ele alınır; sezaryen belirli tıbbi durumlarda önerilir. İki yolun yarar ve riskleri gebelik boyunca konuşulur. Doğum sırasında gelişen durumlara göre plan değişebilir. Doğumda ağrıyı hafifletme seçenekleri (ör. epidural analjezi) de önceden ele alınır.
Doğum sonrası dönem
Doğumdan sonraki ilk altı hafta lohusalık dönemi olarak adlandırılır. Bu dönemdeki kontrollerde kanama, dikiş ya da yara iyileşmesi, emzirme, ruh hâli ve tansiyon değerlendirilir. Gebelikte diyabet veya yüksek tansiyon gelişmişse takibi sürdürülür. Doğum kontrol yöntemleri ve bir sonraki gebelik için uygun aralık da bu görüşmelerde konuşulur.