Rektosel ve enterosel, vajinanın arka bölmesinde görülen sarkmalardır (arka duvar sarkması). Rektoselde rektum ile vajina arasındaki destek katmanı zayıflar ve rektum vajinanın arka duvarını içeri doğru iter. Enteroselde ince bağırsağın bir bölümü vajinanın üst arka kısmına doğru iner. Arka bölmedeki sarkma, ön duvar ya da rahim sarkmasıyla birlikte bulunabilir. Bu durumlar, bağırsağın makattan dışarı çıktığı rektum sarkması (rektal prolapsus) ile karıştırılmamalıdır.
Nedenleri
Gebelik ve vajinal doğum başlıca nedendir; doğum sırasında oluşan yırtıklar ya da epizyotomi, vajina ile makat arasındaki perine bölgesinin desteğini zayıflatabilir. Uzun süreli kabızlık ve ıkınma, fazla kilo, süreğen öksürük, sık ağır kaldırma, menopoz ve yaş alma da arka duvar sarkmasına katkıda bulunur.
Belirtiler
Hafif arka duvar sarkması çoğu zaman şikâyete yol açmaz. Belirti verdiğinde şunlar görülebilir:
- Vajinada dolgunluk, basınç ya da ele gelen bir şişlik
- Dışkılamada güçlük ve bağırsağın tam boşalmadığı hissi
- Dışkılayabilmek için vajinanın arka duvarına parmakla bastırma ihtiyacı
- Cinsel ilişkide rahatsızlık
- Tampon ya da vajinal ilaç uygulayıcılarını yerleştirmede güçlük
Dışkılama güçlüğü her zaman sarkmaya bağlı değildir. Kabızlık ve dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının gevşeyememesi gibi işlevsel sorunlar da benzer şikâyetlere yol açabilir.
Değerlendirme
Bağırsak alışkanlıkları, ıkınma, kullanılan ilaçlar ve idrar ile cinsel işlevle ilgili şikâyetler sorulur. Muayene vajinadan ve makattan (rektal) yapılır; ıkınma sırasında arka duvarın ve vajinanın üst ucunun desteği değerlendirilir. Sarkma muayenede saptanıyorsa görüntüleme genellikle gerekmez. Dışkılama güçlüğü muayene bulgularıyla açıklanamıyorsa, makat ve rektum işlevini ölçen testler ya da dışkılama sırasında çekilen görüntülemeler (defekografi) istenebilir; gerektiğinde kolon ve rektum cerrahisi alanında değerlendirme yapılır.
Cerrahi dışı seçenekler
- Bağırsak alışkanlıklarının düzenlenmesi: Lifli beslenme, yeterli sıvı alımı ve gerekirse dışkı yumuşatıcılarla kabızlığın ve ıkınmanın önlenmesi şikâyetleri hafifletebilir. Uzun süreli ıkınma sarkmanın artmasına yol açabilir.
- Pelvik taban kas egzersizleri (Kegel egzersizleri): Şikâyet veren hafif ya da orta derecede sarkmada, uzman gözetiminde en az 16 hafta sürdürülen bir program ilk seçenek olarak düşünülür. Dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının gevşeyemediği saptanırsa, kasların doğru kullanılmasını öğretmeye yönelik biyofeedback tedavisi ilk basamak olarak önerilir.
- Pesser: Şikâyet veren sarkmada tek başına ya da egzersizlerle birlikte kullanılabilir. Kullanımı Rahim Sarkması sayfasında anlatılır.
- Vajinal östrojen: Menopoza bağlı vajinal kuruluk ve incelme varsa önerilebilir.
Cerrahi tedavi
Şikâyetleri cerrahi dışı tedavilerle geçmeyen ya da bu tedavileri istemeyen kişilerde arka duvar onarımı (posterior kolporafi) konuşulur. Vajinanın arka duvarından açılan bir kesiyle rektum ile vajina arasındaki zayıflamış destek katmanı eriyen dikişlerle onarılır. Gerekirse vajina ile makat arasındaki perine dokusu da onarılarak (perineorafi) arka duvarın desteği güçlendirilir. İngiltere’nin ulusal klinik kılavuzlarını hazırlayan kurum NICE, arka duvar onarımının sentetik örgü (mesh) kullanılmadan, kişinin kendi dokusuyla yapılmasını; vajinal yoldan örgü kullanılmasının ise yalnız araştırma kapsamında kalmasını önerir. Bu konudaki düzenlemeler Sistosel (İdrar Torbası Sarkması) sayfasında anlatılır.
Enteroselde onarım, sarkmanın yerine göre vajinanın üst ucunu destekleyen bir ameliyatla birlikte planlanabilir. Karın yoluyla örgü kullanılarak yapılan sakrokolpopeksi, vajina kubbesi sarkması ve enteroselde kullanılan yöntemlerden biridir. Dışkılama güçlüğü nedeniyle rektosel onarımı düşünülüyorsa, ameliyattan önce kabızlık ve pelvik taban kaslarının gevşeyememesi gibi işlevsel nedenlerin ele alınması önerilir. Arka duvar onarımı; ön duvar onarımı, idrar kaçırma ameliyatı ya da vajinal histerektomi ile aynı ameliyatta yapılabilir.
Vajinada genişlik hissine yönelik işlemler Vajinal Daralma (Vajinoplasti) sayfasında, doğum sonrası perine bölgesindeki iz dokusuna yönelik işlemler Epizyotomi Hattı Onarımı sayfasında ele alınır.
Ameliyat sonrası süreç
Ameliyattan sonra kısa bir süre idrar sondası ve vajinada tampon bulunabilir. Dikişler eridikçe birkaç hafta akıntı görülebilir; kötü kokulu akıntı değerlendirilmelidir. Ameliyattan sonra kabızlık sık görülür; lifli beslenme, yeterli sıvı ve gerekirse dışkı yumuşatıcılar önerilir. İyileşme döneminde ağır kaldırma, ıkınma ve yoğun egzersizden kaçınılır. Cinsel ilişkiye ne zaman dönülebileceği kontrol muayenesinde belirlenir.
Olası riskler
Kanama, enfeksiyon, idrar yolu enfeksiyonu, kan pıhtısı ve anesteziye bağlı sorunlar görülebilir. Ameliyat sırasında rektum yaralanması çok seyrek görülen bir komplikasyondur. Bazı kadınlarda cinsel ilişkide ağrı gelişebilir. Dışkılama güçlüğü ve bağırsağın tam boşalmadığı hissi ameliyattan sonra her zaman düzelmez. Sarkma zamanla yeniden oluşabilir ya da vajinanın başka bir bölümünde gelişebilir.