İnfertilite, düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik elde edilememesidir. Kadında doğurganlık yaşla birlikte azaldığı için, kadın 35 yaş ve üzerindeyse değerlendirmeye altı ay sonra başlanması önerilir; 40 yaşın üzerinde değerlendirme beklemeden yapılabilir. Adet düzensizliği, endometriozis, geçirilmiş tüp ameliyatı ya da pelvik enfeksiyon veya erkekte bilinen bir sorun varsa daha erken değerlendirme uygundur.
Çiftin birlikte değerlendirilmesi
Gebelik elde edilememesinin nedeni kadında, erkekte ya da her ikisinde olabilir; bazen temel testlerde bir neden bulunamaz. Bu nedenle değerlendirme çift olarak yapılır. Görüşmede adet düzeni, önceki gebelikler, geçirilmiş ameliyat ve enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar, sigara ve alkol kullanımı ve kilo gibi etkenler ele alınır. Sigaranın bırakılması, sağlıklı kiloya ulaşılması ve gebelikten önce folik asit kullanılması bu süreçte önerilen genel adımlardır.
Temel testler
- Yumurtlama: Adet düzeni sorgulanır, gerekirse hormon testleri yapılır.
- Yumurtalık rezervi: AMH testi ve ultrasonla folikül sayımı yapılabilir. Bu testler tedavi planlamasına yardımcı olur; gebelik şansını tek başına göstermez.
- Tüpler: Tüplerin açık olup olmadığı rahim filmi (HSG) ya da benzeri bir görüntüleme yöntemiyle değerlendirilir.
- Rahim: Ultrasonla incelenir; gerekirse rahim içi kamerayla (histeroskopi) değerlendirilir.
- Erkek: Temel test semen analizidir. Sonuca göre üroloji değerlendirmesi gerekebilir.
Yumurtlama takibi
Yumurtlaması düzensiz olan kadınlarda yumurtlamayı uyaran ilaçlar (tablet ya da iğne) kullanılabilir. Bu süreçte yumurta gelişimi, belirli günlerde yapılan ultrasonlarla izlenir (folikül takibi) ve ilişki zamanı planlanır. İlaç kullanılan döngülerde çoğul gebelik ve yumurtalıkların aşırı uyarılması gibi riskler nedeniyle düzenli takip gerekir.
İleri yöntemlere yönlendirme
- Aşılama (intrauterin inseminasyon): Yumurtlama zamanında, laboratuvarda hazırlanan spermin ince bir kateterle rahim içine verilmesidir.
- Tüp bebek (IVF / mikroenjeksiyon): Yumurtaların toplanıp laboratuvarda döllenmesi ve oluşan embriyonun rahme yerleştirilmesidir.
Hangi yöntemin uygun olduğu; kadının yaşı, yumurtalık rezervi, tüplerin durumu, sperm değerleri ve infertilite süresine göre belirlenir. Tüp bebek tedavisi, Sağlık Bakanlığı’nca ruhsatlandırılmış üremeye yardımcı tedavi merkezlerinde yapılır. Gerekli görüldüğünde çift ileri tedavi için bu merkezlere yönlendirilir.