Over kistleri
Over kistleri, yumurtalıkta gelişen ve içi sıvı ya da başka dokularla dolu keselerdir. En sık görülenler, yumurtlama sürecine bağlı gelişen fonksiyonel kistlerdir; bunlar çoğu zaman birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Ameliyat gerektirebilen kist türleri şunlardır:
- Endometrioma (çikolata kisti): Endometriozis hastalığına bağlı gelişir.
- Dermoid kist: Yağ ve kıl gibi farklı dokular içerebilen, genellikle iyi huylu bir kisttir.
- Kistadenom: Yumurtalığın yüzey dokusundan gelişen iyi huylu bir kisttir. Benzer görünen bazı kitleler sınırda ya da kötü huylu olabilir; kesin ayrım patolojik incelemeyle yapılır.
Polikistik over sendromunda görülen küçük foliküller ameliyat gerektiren kistler değildir.
İzlem mi, ameliyat mı?
Kararda kistin ultrasondaki görünümü ve boyutu, yaş, menopoz durumu, şikâyetler ve gerekirse kan testleri birlikte değerlendirilir. Basit görünümlü ve şikâyete yol açmayan kistler çoğunlukla ultrasonla izlenir. Kist büyüyorsa, kaybolmuyorsa, şikâyete yol açıyorsa ya da görünümü şüpheliyse ameliyat gündeme gelir. Kötü huylu olma ihtimali düşünülen kitlelerde planlama farklıdır ve jinekolojik onkoloji değerlendirmesi gerekebilir.
Laparoskopik yaklaşım
Kistektomi çoğu zaman laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılır: Karında açılan küçük kesilerden kamera ve özel aletlerle girilir. Kistin büyüklüğü, görünümü veya önceki ameliyatlara bağlı yapışıklıklar nedeniyle açık ameliyat gerekebilir. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir.
Yumurtalık dokusunun korunması
Ameliyatta amaç, kisti çıkarırken sağlıklı yumurtalık dokusunu mümkün olduğunca korumaktır. Yumurtalık dokusu, yumurta rezervini ve hormon üretimini sürdürür. Yine de ameliyat yumurtalık rezervini bir miktar azaltabilir; bu etki özellikle endometrioma ameliyatlarında belirgin olabilir. Bu nedenle gebelik planlayanlarda ameliyattan önce AMH gibi yumurtalık rezervi testleri istenebilir. Menopoz sonrasında ya da yumurtalık dokusunun korunamayacağı durumlarda yumurtalığın tamamen alınması konuşulabilir.
İyileşme ve olası riskler
Laparoskopik kistektomiden sonra günlük işlere dönüş genellikle kısa sürer; karın ve omuzda gaza bağlı ağrı birkaç gün devam edebilir. Olası riskler arasında kanama, enfeksiyon, kan pıhtısı, bağırsak veya mesane yaralanması, anesteziye bağlı sorunlar, yumurtalık rezervinde azalma ve kistin yeniden oluşması bulunur. Ameliyat sırasında yumurtalık dokusu korunamazsa nadiren yumurtalığın alınması gerekebilir; bu olasılık ameliyattan önce konuşulur.