Trombositler (kan pulcukları), kanın pıhtılaşmasında rol oynayan ve büyüme faktörleri içeren kan bileşenleridir. Trombositten zengin plazma (PRP), trombositlerin kanın sıvı kısmı olan plazmanın küçük bir bölümünde yoğunlaştırılmasıyla elde edilir. Büyüme faktörlerinin doku onarımını destekleyebileceği düşüncesiyle ortopedi ve cilt hastalıkları gibi alanlarda kullanılmaktadır. Genital ve vajinal bölgede kullanımı daha yenidir ve araştırma aşamasındadır.
Nasıl hazırlanır?
Koldan, kan tahlilinde olduğu gibi kan alınır. Kan, özel tüplerde santrifüj cihazında döndürülerek bileşenlerine ayrılır ve trombositten zengin kısım ayrıştırılır. Hazırlanan plazma aynı seansta ince bir iğneyle uygulama bölgesine enjekte edilir. Hazırlama yöntemi, kullanılan miktar, enjeksiyon yeri ve seans sayısı çalışmadan çalışmaya ve merkezden merkeze değişir; bu alanda üzerinde uzlaşılmış standart bir uygulama biçimi yoktur.
Hangi amaçlarla araştırılmaktadır?
Genital ve vajinal bölgede PRP başlıca şu durumlarda denenmektedir:
- Vajinal kuruluk ve incelme: Özellikle menopozdan sonra görülen vajinal kuruluk, yanma ve ilişkide ağrı (menopozun genitoüriner sendromu)
- Liken sklerozus: Dış genital bölgede kaşıntıya, beyaz renkli alanlara ve deride incelmeye yol açan, uzun süreli ve iltihabi bir cilt hastalığı
- Stres tipi idrar kaçırma: Öksürme, hapşırma ya da efor sırasında idrar kaçırma; bu amaçla PRP idrar yolunun çevresine ya da vajina ön duvarına enjekte edilir
- Cinsel işlev: Cinsel istek, uyarılma ve orgazmla ilgili şikâyetler; bu amaçla vajina ön duvarına, bazı uygulamalarda klitoris çevresine de enjeksiyon yapılır. “O-Shot” gibi ticari adlarla anılan uygulamalar bu gruptadır; bu adlar etkinliğin kanıtlandığı anlamına gelmez.
Cinsel işlevle ilgili şikâyetlerin değerlendirilmesi Cinsel İstek ve Haz Artırıcı İşlemler sayfasında, büyük dudaklara hacim kazandırmaya yönelik uygulamalar Büyük Dudakların (Labium Majus) Dolgunlaştırılması sayfasında, vajinal lazer uygulamaları ise Vajinal Daralma (Vajinoplasti) sayfasında ele alınır.
Kanıt düzeyi
Bu kullanım alanlarının hiçbirinde PRP’nin etkinliği kesin olarak gösterilmemiştir. Sistematik derlemeler, çalışmaların çoğunun az sayıda kişiyle, kısa takip süresiyle ve çoğu zaman karşılaştırma grubu olmadan yapıldığını, hazırlama ve uygulama yöntemlerinin birbirinden farklı olduğunu ve kanıt düzeyinin düşük olduğunu bildirmektedir. Etkisiz bir enjeksiyonla (plasebo) karşılaştırma yapan az sayıdaki randomize çalışmanın sonuçları da tutarlı değildir; örneğin stres tipi idrar kaçırmada yapılan iki çalışmadan birinde fark bulunmuş, diğerinde bulunmamıştır. Olası bir etkinin ne kadar sürdüğü de bilinmemektedir.
Bu nedenle genital ve vajinal bölgede PRP, araştırılmakta olan bir uygulama olarak değerlendirilir ve etkinliği gösterilmiş tedavilerin yerine geçmez. Menopoza bağlı vajinal kurulukta kayganlaştırıcılar, vajinal nemlendiriciler ve uygun kişilerde vajinal yoldan düşük doz östrojen; stres tipi idrar kaçırmada en az üç ay süren, uzman gözetiminde pelvik taban kas egzersizleri; liken sklerozusta ise güçlü kortizonlu merhemler değerlendirmede öncelikle ele alınır.
Uygulama nasıl yapılır?
Uygulamadan önce şikâyet, genel sağlık durumu ve kullanılan ilaçlar değerlendirilir ve jinekolojik muayene yapılır. Gerekli görüldüğünde kan sayımı gibi tetkikler istenir. Liken sklerozusta uygulamadan önce tanının doğrulanması ve şüpheli görünen alanların değerlendirilmesi gerekir. Uygulama hastanede yatış gerektirmeden yapılır; bölgenin hassasiyetine göre uyuşturma yöntemi önceden konuşulur. Kan alınıp plazma hazırlandıktan sonra enjeksiyon yapılır. Çalışmalarda tek seans da birkaç hafta arayla birden fazla seans da uygulanmıştır; seans sayısı konusunda da bir standart yoktur.
Uygulama sonrası
Uygulama bölgesinde geçici hassasiyet, şişlik ya da morarma olabilir. Bir süre cinsel ilişkiye ara verilmesi önerilebilir; bu süre ve dikkat edilecek diğer noktalar uygulamadan sonra anlatılır. Bir etki görülse bile bunun ne zaman ortaya çıkacağı ve ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir ve önceden bilinemez.
Olası riskler
PRP kişinin kendi kanından hazırlanır; yine de enjeksiyona bağlı riskler vardır: uygulama sırasında ve sonrasında ağrı, kanama ya da morarma, şişlik ve enfeksiyon. Yayımlanmış çalışmalarda bildirilen yan etkiler çoğunlukla hafif ve geçicidir. Ancak çalışmalar az sayıda kişiyle yapıldığı için seyrek görülen yan etkiler ve uzun dönem sonuçlar hakkındaki bilgi sınırlıdır. Kan alınan yerde, kolda morarma olabilir.
Uygun olmayabileceği durumlar
Aşağıdaki durumlarda PRP uygun olmayabilir ya da ertelenmesi gerekebilir; bu durumlar uygulamadan önce ayrıca değerlendirilir:
- Trombosit sayısında belirgin düşüklük, trombosit işlev bozukluğu ve diğer pıhtılaşma bozuklukları
- Kan sulandırıcı ilaç kullanımı (bu ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır)
- Uygulama bölgesinde ya da vücudun başka bir yerinde aktif enfeksiyon
- Aktif kanser, tanısı henüz netleşmemiş bir kitle ya da uygulama bölgesinde tümör şüphesi
- Tanısı süren ya da kontrol altına alınmamış kan kanserleri ve nedeni henüz araştırılmamış belirgin kan sayımı bozuklukları
- Kronik karaciğer hastalığı